ಮಾಹಾಮಯೆ ಕಾಳರಾತ್ರಿ.

 ನವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಂದು ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಹಾಮಾಯೆ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ಆದಿಶಕ್ತಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಒಂಬತ್ತು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ (ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ) ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. 'ಕಾಳ' ಎಂದರೆ ಸಮಯ ಹಾಗೂ ಸಾವು, ಮತ್ತು 'ರಾತ್ರಿ' ಎಂದರೆ ಕತ್ತಲೆ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯ ಎಂದರ್ಥ. ಅಂದರೆ, ಕಾಲವನ್ನೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವಳು, ಸಾವಿಗೂ ಸಾವನ್ನು ತರುವವಳು ಹಾಗೂ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುವವಳು ಎಂದರ್ಥ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸರ್ವವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಲೀನವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಹಾರಾತ್ರಿಯೇ ಈ ಕಾಳರಾತ್ರಿ. ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಇವಳು ಭಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಸದಾ ಶುಭವನ್ನೇ ಕರುಣಿಸುವ ತಾಯಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಇವಳನ್ನು 'ಶುಭಂಕರೀ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವಿಯ ಭೌತಿಕ ಸ್ವರೂಪವು ನೋಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಅಪಾರವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರಹಸ್ಯವಿದೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲೆಯಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಮೈಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ತಾಯಿಯು, ತನ್ನ ತಲೆಗೂದಲನ್ನು ಕಟ್ಟದೆ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾಳೆ. ಇವಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ರುಂಡಮಾಲೆ ಅಥವಾ ಮಣಿಗಳ ಮಾಲೆಯಿದ್ದು, ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ದೇವಿಗೆ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಂತೆ ದುಂಡಾಗಿ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ. ಅವಳ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಭಯಂಕರವಾದ ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ತನ್ನ ಬಲಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವರಮುದ್ರೆಯನ್ನು (ಭಕ್ತರಿಗೆ ವರ ನೀಡುವ ಸಂಕೇತ) ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಭಯಮುದ್ರೆಯನ್ನು (ಭಯಪಡಬೇಡಿ ಎಂದು ಅಭಯ ನೀಡುವ ಸಂಕೇತ) ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಎಡಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮುಳ್ಳಿನ ಆಯುಧ (ವಜ್ರಾಯುಧದಂತಹ ಕಂಟಕ) ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹರಿತವಾದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು (ಖಡ್ಗ) ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ.

ಕಾಳರಾತ್ರಿ ದೇವಿಯ ವಾಹನ ಕತ್ತೆ (ಗರ್ದಭ). ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕತ್ತೆಯನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕತ್ತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರಮಜೀವಿ, ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಹಾಗೂ ಸಹನೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮಾರಿತನ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತಾಗ ಮಾತ್ರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ವಾಹನವು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿರುವ ಖಡ್ಗವು ಮನುಷ್ಯನೊಳಗಿನ ಮೋಹ, ಕ್ರೋಧ, ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಾಧನವಾದರೆ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಮುಳ್ಳಿನ ಆಯುಧವು ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಅವಳ ವರ ಮತ್ತು ಅಭಯ ಮುದ್ರೆಗಳು, ತನ್ನನ್ನು ಶರಣಾಗುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹಬಾಧೆ, ಭೂತ-ಪ್ರೇತಗಳ ಭಯ ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳ ಕಾಟ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಅವತಾರದ ಬಗ್ಗೆ ರೋಚಕವಾದ ಕಥೆಯಿದೆ. ದೇವಿ ಭಾಗವತ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣದ 'ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿ'ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಚಂಡ-ಮುಂಡರು ಮತ್ತು ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಹಾಕಾರ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳ ಮೊರೆಯನ್ನು ಆಲಿಸಿದ ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಶರೀರದಿಂದ ಚಂಡಿಕಾ (ಅಂಬಿಕಾ) ದೇವಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ದೇವಿಯ ಹಣೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಉಗ್ರ ಶಕ್ತಿಯೇ ಕಾಳರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ.

ಈ ಅವತಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟವೆಂದರೆ ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರನ ಸಂಹಾರ. ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವರವಿತ್ತು; ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಒಂದು ಹನಿ ರಕ್ತ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದರೂ, ಆ ರಕ್ತದ ಹನಿಯಿಂದ ಅವನಷ್ಟೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆಯು ಅವನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಸಾವಿರಾರು ಹೊಸ ರಾಕ್ಷಸರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕಂಟಕಪ್ರಾಯರಾದರು. ಆಗ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ತನ್ನ ಬಾಯಿಯನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ತೆರೆದು, ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರನ ದೇಹದಿಂದ ಚಿಮ್ಮುವ ರಕ್ತವು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ತನ್ನ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಚಾಚಿ ಕುಡಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಹನಿ ರಕ್ತವೂ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳದಂತೆ ಮಾಡಿ, ಆ ದೈತ್ಯನ ವಂಶವನ್ನೇ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಿ ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದಳು. ಇದು ಕೇವಲ ರಾಕ್ಷಸನ ಸಂಹಾರವಲ್ಲ; ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳು (ರಕ್ತದ ಹನಿಗಳಂತೆ ಒಂದರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಹುಟ್ಟುವ ದುಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿ) ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಹೆಮ್ಮರವಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಹೀರಿ ನಾಶಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಆಳವಾದ ತತ್ವವನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಸಾರುತ್ತದೆ.

ನವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಂದು ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಸಾಧಕರು ಈ ದಿನದಂದು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ 'ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರ'ದಲ್ಲಿ (ತಲೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಏಳನೇ ಚಕ್ರ) ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಸಾಧಕರಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧಿಗಳ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಲ್ಮಶಗಳು ತೊಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು, ಹವನಗಳು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರ ಪಠಣಗಳು ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ದೇವಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಕಡಲೆ, ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯಗಳು (ಪಾಯಸ ಅಥವಾ ಹೋಳಿಗೆ) ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ದಾಸವಾಳದ ಹೂವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ನೈವೇದ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.

ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾಳರಾತ್ರಿ ದೇವಿಯು ಶನಿ ಗ್ರಹದ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಯಾರ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಶನಿ ದೋಷ, ಸಾಡೇಸಾತಿ ಶನಿ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟಮ ಶನಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಂತಹವರು ನವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಂದು ಶ್ರದ್ಧಾ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಶನಿಯ ಉಗ್ರ ಪ್ರಭಾವ ತಗ್ಗಿ ಶುಭ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಶನಿಯು ಕರ್ಮಫಲ ದಾತನಾದರೆ, ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ಆ ಕರ್ಮಗಳ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಭಕ್ತರು "ಓಂ ದೇವೀ ಕಾಳರಾತ್ರ್ಯೈ ನಮಃ" ಎಂಬ ಸರಳ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಅಥವಾ "ಏಕವೇಣೀ ಜಪಾಕರ್ಣಪೂರಾ ನಗ್ನಾ ಖರಾಸ್ಥಿತಾ | ಲಂಬೋಷ್ಠೀ ಕರ್ಣಿಕಾಕರ್ಣೀ ತೈಲಾಭ್ಯಕ್ತಶರೀರಿಣೀ || ವಾಮಪಾದೋಲ್ಲಸಲ್ಲೋಹಲತಾಕಂಟಕಭೂಷಣಾ | ವರ್ಧನಮೂರ್ಧಧ್ವಜಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಕಾಳರಾತ್ರಿರ್ಭಯಂಕರೀ ||" ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಅಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಭಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ, ಬೆಳಕನ್ನು ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ನಮಗೆ ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಹಗಲಿನ ಪ್ರಖರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸೀಮಿತ ಜಗತ್ತು ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ರಾತ್ರಿಯ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನಂತವಾದ ಆಕಾಶ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿಶಾಲತೆಯ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣವು ಶೂನ್ಯತೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಅನಂತತೆಯ ಸಂಕೇತ. ತಾಯಿಯು ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಭ್ರಮೆಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಆರಿಸಿ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಅನಂತ ಬೆಳಕನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇವಳ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅಗ್ನಿ ಭಯ, ಜಲ ಭಯ, ಜಂತು ಭಯ, ಶತ್ರು ಭಯ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಭಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾಮಯಿ ತಾಯಿ. ಮಗುವೊಂದು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ತಾಯಿ ಹೇಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ದಂಡಿಸಿ ಸರಿದಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಾಳೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಆದಿಶಕ್ತಿಯು ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ರೂಪ ತಾಳಿ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಶಿಷ್ಟರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಭಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಾವು ನಿರ್ಭೀತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಜೀವನ ಪಾಠವನ್ನು ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಸ್ವರೂಪವು ನಮಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಲೆಯ ನಂತರ ಬೆಳಕು ಬಂದೇ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಂತೆ, ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕಳೆದು ಸುಖ-ಶಾಂತಿಯೆಂಬ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವ ತಾಯಿ ಶುಭಂಕರೀ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ಸದಾ ಸರ್ವರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಲಿ ಎಂಬುದೇ ಭಕ್ತರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿದೆ.