ಸಿದ್ದಿ ದಾತ್ರಿಯ ಪೂಜಿಸುವ ನವದಿನ

 

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಳಾದ ಆದಿಪರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನವದುರ್ಗೆಯರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸ್ವರೂಪವೇ ತಾಯಿ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ. ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ 'ಸಿದ್ಧಿ' ಎಂದರೆ ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಮತ್ತು 'ಧಾತ್ರಿ' ಎಂದರೆ ನೀಡುವವಳು ಅಥವಾ ಕರುಣಿಸುವವಳು ಎಂದರ್ಥ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದಂದು (ಮಹಾನವಮಿ) ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಕಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ, ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಕರುಣಿಸುವ ಕರುಣಾಮಯಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವಸಂಚಾರವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆದಿಪರಾಶಕ್ತಿಯು ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಜ್ಯೋತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಆ ಜ್ಯೋತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಕಾರವಿರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು ಆ ಆದಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ದೇವಿಯು ಮಹಾನ್ ತೇಜಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು. ದೇವಿ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ವತಃ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಕೂಡ ಈ ದೇವಿಯ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ಸಕಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಶಿವನ ಅರ್ಧ ದೇಹವು ದೇವಿಯದ್ದಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆತನು 'ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದನು. ಇದು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿದ ಮಹಾನ್ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ.
ತಾಯಿ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯ ಸ್ವರೂಪವು ಅತ್ಯಂತ ಶಾಂತ, ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ತೇಜೋಮಯವಾಗಿದೆ. ದೇವಿಯು ಕೆಂಪು ಸೀರೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅರಳಿದ ಕಮಲದ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಆಸೀನಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆಯು ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯು ಚತುರ್ಭುಜಳಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಕಮಲದ ಹೂವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆಯ ಬಲಭಾಗದ ಕೆಳಗಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗದೆಯಿದೆ. ಎಡಭಾಗದ ಕೆಳಗಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಂಖ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಮಲದ ಪುಷ್ಪವಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಆಯುಧಗಳು ಆಳವಾದ ತಾತ್ವಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕಮಲವು ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಶಂಖವು ಓಂಕಾರದ ನಾದವನ್ನೂ, ಚಕ್ರವು ಕಾಲಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ, ಗದೆಯು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಹಾರ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿನ ಮಂದಹಾಸವು ಭಕ್ತರ ಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಪಾರ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಳಾದ ಅಣಿಮಾ, ಮಹಿಮಾ, ಗರಿಮಾ, ಲಘಿಮಾ, ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಪ್ರಾಕಾಮ್ಯ, ಈಶಿತ್ವ ಮತ್ತು ವಶಿತ್ವಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವಳು ಇದೇ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ ದೇವಿ. 'ಅಣಿಮಾ' ಎಂದರೆ ದೇಹವನ್ನು ಅಣುವಿನಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಸುವ ಶಕ್ತಿ, 'ಮಹಿಮಾ' ಎಂದರೆ ದೇಹವನ್ನು ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವ ಶಕ್ತಿ, 'ಗರಿಮಾ' ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಾರವಾಗುವ ಶಕ್ತಿ, 'ಲಘಿಮಾ' ಎಂದರೆ ತೂಕವಿಲ್ಲದಂತೆ ಹಗುರವಾಗುವ ಶಕ್ತಿ, 'ಪ್ರಾಪ್ತಿ' ಎಂದರೆ ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ತಲುಪುವ ಶಕ್ತಿ, 'ಪ್ರಾಕಾಮ್ಯ' ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಶಕ್ತಿ, 'ಈಶಿತ್ವ' ಎಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಒಡೆತನ ಸಾಧಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು 'ವಶಿತ್ವ' ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ ಪುರಾಣದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಟ್ಟು ಹದಿನೆಂಟು ಸಿದ್ಧಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದು, ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತಾಯಿ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯು ತನ್ನ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ ದೇವಿಯು ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಅಸುರರು, ಯಕ್ಷರು, ಕಿನ್ನರರು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಪುರುಷರಿಂದಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ತಪಸ್ವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಈ ದೇವಿಯನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಂಡಲಿನಿ ಯೋಗದ ಪ್ರಕಾರ, ನವರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ಎಂಟು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನು ತನ್ನ ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದಂದು ಸಾಧಕನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು 'ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರ'ವನ್ನು (ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಕ್ರ) ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಯೋಗಿಗೆ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಆಸೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಶಿಸಿಹೋಗಿ, ಪರಮ ಸತ್ಯದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈಕೆಯನ್ನು ಮೋಕ್ಷದಾಯಕಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನವಾದ ಮಹಾನವಮಿಯಂದು ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ನವದುರ್ಗೆಯರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಶೀರ್ವಾದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ದಿನದಂದು ಕನ್ಯಾ ಪೂಜೆಯನ್ನು (ಕುಮಾರಿ ಪೂಜೆ) ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಎರಡರಿಂದ ಹತ್ತು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಒಂಬತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ನವದುರ್ಗೆಯರ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರ, ಬಳೆ, ಕುಂಕುಮ ನೀಡಿ, ಸಿಹಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ಭೋಜನವನ್ನು ಬಡಿಸಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ ದೇವಿಗೆ ಎಳ್ಳು, ಹಲ್ವಾ, ಪೂರಿ, ಕಡಲೆಕಾಳಿನ ಪಲ್ಯ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ನೈವೇದ್ಯವೆಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಹೂವುಗಳಿಂದ ದೇವಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಧೂಪ-ದೀಪಗಳಿಂದ ಆರತಿ ಬೆಳಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ತಾಯಿ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯು 'ಕೇತು' ಗ್ರಹದ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಕೇತು ಗ್ರಹದ ದೋಷವಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಕೇತು ಮಹಾದಶೆಯಿಂದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಡೆತಡೆಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ಗೊಂದಲಗಳು ಮತ್ತು ಭಯ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಅವೆಲ್ಲವೂ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಒಲವು ಮೂಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಲು "ಓಂ ದೇವೀ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರ್ಯೈ ನಮಃ" ಎಂಬ ಸರಳ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಅಥವಾ "ಸಿದ್ಧಗಂಧರ್ವಯಕ್ಷಾದ್ಯೈರಸುರೈರಮರೈರಪಿ | ಸೇವ್ಯಮಾನಾ ಸದಾ ಭೂಯಾತ್ ಸಿದ್ಧಿದಾ ಸಿದ್ಧಿದಾಯಿನೀ ||" ಎಂಬ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ಜಪವು ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ 'ಸಿದ್ಧಿ' ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ತನ್ನೊಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನ, ಅಹಂಕಾರ, ಕೋಪ, ಲೋಭ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಸಿದ್ಧಿ. ನಾವು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸದಲ್ಲೂ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮವಿದ್ದರೆ ಯಶಸ್ಸು (ಸಿದ್ಧಿ) ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ದೇವಿಯ ತತ್ವವು ನಮಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಲೌಕಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುವ ತಾಯಿಯು, ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ತಾಯಿ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯು ನವರಾತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಶೈಲಪುತ್ರಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಯಣವು ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜ್ಞಾನದೆಡೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣತೆಯಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯೆಡೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಮಹಾನ್ ಶಕ್ತಿಯೇ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ. ಆಕೆಯ ಚರಣಕಮಲಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಸುಖ-ಸಂಪತ್ತುಗಳೂ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮೋಕ್ಷವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆ ತಾಯಿಯ ಕೃಪೆಯು ಸಮಸ್ತ ಜನಮನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸದ್ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದೇ ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಯ ಸಾರ್ಥಕತೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಿಹಿಜೀವಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ
#tumakurudasara2026 #sihijeeviVenkateshwara #Tumakuru #navaratri

ಮಹಾ ಗೌರಿಯ ಪೂಜಿಸೋಣ.

 

ನವರಾತ್ರಿಯ ಎಂಟನೇ ದಿನದಂದು (ದುರ್ಗಾಷ್ಟಮಿ) ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಎಂಟನೇ ಸ್ವರೂಪವೇ ಮಹಾಗೌರಿ. ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಾಂತ, ಕರುಣಾಮಯಿ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಿಯು ಶುದ್ಧತೆ, ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. 'ಮಹಾ' ಎಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು 'ಗೌರಿ' ಎಂದರೆ ಬಿಳುಪು ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದವಳು ಎಂದರ್ಥ. ಅತ್ಯಂತ ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಈಕೆಯನ್ನು ಮಹಾಗೌರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶೈಲಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿಯಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಿ, ಕಾಳರಾತ್ರಿಯಾಗಿ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದೇವಿಯು ಎಂಟನೇ ದಿನದಂದು ಮಹಾಗೌರಿಯಾಗಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪರಮ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಮಹಾಗೌರಿಯ ಅವತಾರದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿದೆ. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅನ್ನ-ನೀರುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ, ಗಾಳಿಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾಳೆ. ಈ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಯ ಸುಂದರವಾದ ದೇಹವು ಧೂಳು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಲು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಶಿವನು ತನ್ನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪವಿತ್ರವಾದ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಗಂಗೆಯ ಸ್ಪರ್ಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆಕೆಯ ದೇಹದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣವೆಲ್ಲವೂ ಮಾಯವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಕಾಂತಿಯು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಗೌರವರ್ಣವನ್ನು ಪಡೆದ ಪಾರ್ವತಿಯೇ 'ಮಹಾಗೌರಿ'ಯಾಗಿ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು.
ಮತ್ತೊಂದು ಪುರಾಣದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರ ಉಪಟಳ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆದಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಗಂಗಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಬಂದಾಗ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಆಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ದೇಹದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೈವಿಕ ಸ್ವರೂಪವು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಆ ಶಕ್ತಿಯು ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಪಾರ್ವತಿಯು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ 'ಕೌಶಿಕಿ' ಅಥವಾ 'ಕಾಳರಾತ್ರಿ'ಯಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸರ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ರೂಪವೇ ಮಹಾಗೌರಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದೇ ಶಕ್ತಿಯ ಎರಡು ಮುಖಗಳಾಗಿ ಕಾಳರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಗೌರಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಒಂದು ರೂಪವು ದುಷ್ಟ ಶಿಕ್ಷಕನಾದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವು ಶಿಷ್ಟ ರಕ್ಷಕನಾಗಿದೆ.
ಮಹಾಗೌರಿಯ ರೂಪವರ್ಣನೆಯು ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದ ನೀಡುವಂತಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈಕೆಯನ್ನು ಎಂಟು ವರ್ಷದ ಬಾಲಕಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ (ಅಷ್ಟವರ್ಷಾ ಭವೇದ್ ಗೌರೀ) ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಕೆಯ ಮೈಬಣ್ಣವು ಶಂಖ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹೂವಿನಷ್ಟೇ ಬೆಳ್ಳಗಿದೆ. ದೇವಿಯು ಧರಿಸಿರುವ ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳೂ ಸಹ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈಕೆಯನ್ನು 'ಶ್ವೇತಾಂಬರಧರಾ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾಗೌರಿಯ ವಾಹನ ವೃಷಭ (ಎತ್ತು). ಶಿವನ ವಾಹನವೂ ನಂದಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಈಕೆಯೂ ಎತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವುದರಿಂದ ದೇವಿಗೆ 'ವೃಷಾರೂಢಾ' ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಈಕೆಯ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಗಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಭಯ ಮುದ್ರೆಯಿದ್ದು, ಇದು ಭಕ್ತರಿಗೆ ನಿರ್ಭಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲವಿದ್ದು, ಇದು ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಎಡಗಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಡಮರುಗವಿದ್ದು, ಇದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ವರದ ಮುದ್ರೆಯಿದ್ದು, ಭಕ್ತರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಂದು ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ಉಗ್ರ ಸ್ವರೂಪಳಾಗಿದ್ದು, ಕತ್ತಲೆ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆದರೆ ಎಂಟನೇ ದಿನದ ಮಹಾಗೌರಿಯು ಆ ಉಗ್ರತೆಯ ನಂತರ ಬರುವ ಪರಮ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಗಳೆಂಬ ಕತ್ತಲನ್ನು ದಾಟಿ ಬಂದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯೇ ಮಹಾಗೌರಿ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವು ಸತ್ವಗುಣದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹಗಳೆಂಬ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು, ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಅರ್ಧಾಂಗಿಯಾದ ಈಕೆಯು ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ನಿಷ್ಠೆ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣಾ ಭಾವಕ್ಕೆ ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಎಂಟನೇ ದಿನವಾದ ಮಹಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಮಹಾಗೌರಿಯ ಪೂಜೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ದಿನದಂದು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ 'ಕನ್ಯಾ ಪೂಜೆ' ಅಥವಾ 'ಕುಮಾರಿ ಪೂಜೆ'ಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಗೌರಿಯು ಎಂಟು ವರ್ಷದ ಬಾಲಕಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಎಂಟರಿಂದ ಹತ್ತು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಮನೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ ಹಚ್ಚಿ, ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಸಿಹಿ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಬಡಿಸಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಗೌರಿಗೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಖಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಲ್ವಾ-ಪೂರಿ ನೈವೇದ್ಯವೆಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಈ ದಿನದಂದು ಭಕ್ತರು ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವುದು ಶುಭಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಹಾಗೌರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನೇಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಿಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರದ ಪಾಪಗಳು ತೊಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ದುಃಖ-ದುಮ್ಮಾನಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಿವಾಹಿತ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಮಹಾಗೌರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಗುಣವಂತನಾದ ಪತಿ ಸಿಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಮಾಂಗಲ್ಯ ಭಾಗ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಖಕರವಾದ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಈಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾಗೌರಿಯು 'ರಾಹು' ಗ್ರಹದ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ರಾಹು ದೋಷವಿರುವವರು ಮಹಾಗೌರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ರಾಹುವಿನ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಮಾನಸಿಕ ಗೊಂದಲಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಪಠಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತೋತ್ರವೆಂದರೆ:
"ಶ್ವೇತೇ ವೃಷೇ ಸಮಾರೂಢಾ ಶ್ವೇತಾಂಬರಧರಾ ಶುಚಿಃ |ಮಹಾಗೌರೀ ಶುಭಂ ದದ್ಯಾನ್ಮಹಾದೇವಪ್ರಮೋದದಾ ||"
ಇದರರ್ಥ: ಬಿಳಿಯ ವೃಷಭದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ, ಶುಭ್ರವಾದ ಬಿಳಿಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ, ಪರಮ ಪವಿತ್ರಳಾದ ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ (ಶಿವನಿಗೆ) ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ ತಾಯಿ ಮಹಾಗೌರಿಯು ನಮಗೆ ಸಕಲ ಶುಭಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಈ ಮಂತ್ರದ ಪಠಣೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆರವೇರುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸಿ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಲುಧಿಯಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಮಹಾಗೌರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ವಿಶೇಷ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.
ಮಹಾಗೌರಿಯ ತತ್ವವು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತಾಳ್ಮೆ, ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ನಡೆಸಿದ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಸಾಧನೆಗೆ ಹಿಡಿದ ಕೈಗನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ. ಸಾಧನೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟ-ನಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಫಲವು ಮಹಾಗೌರಿಯ ಕಾಂತಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಆಂತರಿಕ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬುದನ್ನು ತಾಯಿ ಮಹಾಗೌರಿಯ ಸ್ವರೂಪವು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರುತ್ತದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಈ ಪವಿತ್ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾಗೌರಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಬಾಳಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲನ್ನು ಓಡಿಸಿ, ಜ್ಞಾನ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಬೆಳಕನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ.

ಸಿಹಿಜೀವಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ

ಮಾಹಾಮಯೆ ಕಾಳರಾತ್ರಿ.

 ನವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಂದು ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಹಾಮಾಯೆ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ಆದಿಶಕ್ತಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಒಂಬತ್ತು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ (ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ) ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. 'ಕಾಳ' ಎಂದರೆ ಸಮಯ ಹಾಗೂ ಸಾವು, ಮತ್ತು 'ರಾತ್ರಿ' ಎಂದರೆ ಕತ್ತಲೆ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯ ಎಂದರ್ಥ. ಅಂದರೆ, ಕಾಲವನ್ನೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವಳು, ಸಾವಿಗೂ ಸಾವನ್ನು ತರುವವಳು ಹಾಗೂ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುವವಳು ಎಂದರ್ಥ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸರ್ವವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಲೀನವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಹಾರಾತ್ರಿಯೇ ಈ ಕಾಳರಾತ್ರಿ. ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಇವಳು ಭಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಸದಾ ಶುಭವನ್ನೇ ಕರುಣಿಸುವ ತಾಯಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಇವಳನ್ನು 'ಶುಭಂಕರೀ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವಿಯ ಭೌತಿಕ ಸ್ವರೂಪವು ನೋಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಅಪಾರವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರಹಸ್ಯವಿದೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲೆಯಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಮೈಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ತಾಯಿಯು, ತನ್ನ ತಲೆಗೂದಲನ್ನು ಕಟ್ಟದೆ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾಳೆ. ಇವಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ರುಂಡಮಾಲೆ ಅಥವಾ ಮಣಿಗಳ ಮಾಲೆಯಿದ್ದು, ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ದೇವಿಗೆ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಂತೆ ದುಂಡಾಗಿ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ. ಅವಳ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಭಯಂಕರವಾದ ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ತನ್ನ ಬಲಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವರಮುದ್ರೆಯನ್ನು (ಭಕ್ತರಿಗೆ ವರ ನೀಡುವ ಸಂಕೇತ) ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಭಯಮುದ್ರೆಯನ್ನು (ಭಯಪಡಬೇಡಿ ಎಂದು ಅಭಯ ನೀಡುವ ಸಂಕೇತ) ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಎಡಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮುಳ್ಳಿನ ಆಯುಧ (ವಜ್ರಾಯುಧದಂತಹ ಕಂಟಕ) ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹರಿತವಾದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು (ಖಡ್ಗ) ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ.

ಕಾಳರಾತ್ರಿ ದೇವಿಯ ವಾಹನ ಕತ್ತೆ (ಗರ್ದಭ). ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕತ್ತೆಯನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕತ್ತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರಮಜೀವಿ, ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಹಾಗೂ ಸಹನೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮಾರಿತನ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತಾಗ ಮಾತ್ರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ವಾಹನವು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿರುವ ಖಡ್ಗವು ಮನುಷ್ಯನೊಳಗಿನ ಮೋಹ, ಕ್ರೋಧ, ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಾಧನವಾದರೆ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಮುಳ್ಳಿನ ಆಯುಧವು ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಅವಳ ವರ ಮತ್ತು ಅಭಯ ಮುದ್ರೆಗಳು, ತನ್ನನ್ನು ಶರಣಾಗುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹಬಾಧೆ, ಭೂತ-ಪ್ರೇತಗಳ ಭಯ ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳ ಕಾಟ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಅವತಾರದ ಬಗ್ಗೆ ರೋಚಕವಾದ ಕಥೆಯಿದೆ. ದೇವಿ ಭಾಗವತ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣದ 'ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿ'ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಚಂಡ-ಮುಂಡರು ಮತ್ತು ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಹಾಕಾರ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳ ಮೊರೆಯನ್ನು ಆಲಿಸಿದ ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಶರೀರದಿಂದ ಚಂಡಿಕಾ (ಅಂಬಿಕಾ) ದೇವಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ದೇವಿಯ ಹಣೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಉಗ್ರ ಶಕ್ತಿಯೇ ಕಾಳರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ.

ಈ ಅವತಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟವೆಂದರೆ ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರನ ಸಂಹಾರ. ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವರವಿತ್ತು; ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಒಂದು ಹನಿ ರಕ್ತ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದರೂ, ಆ ರಕ್ತದ ಹನಿಯಿಂದ ಅವನಷ್ಟೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆಯು ಅವನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಸಾವಿರಾರು ಹೊಸ ರಾಕ್ಷಸರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕಂಟಕಪ್ರಾಯರಾದರು. ಆಗ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ತನ್ನ ಬಾಯಿಯನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ತೆರೆದು, ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರನ ದೇಹದಿಂದ ಚಿಮ್ಮುವ ರಕ್ತವು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ತನ್ನ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಚಾಚಿ ಕುಡಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಹನಿ ರಕ್ತವೂ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳದಂತೆ ಮಾಡಿ, ಆ ದೈತ್ಯನ ವಂಶವನ್ನೇ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಿ ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದಳು. ಇದು ಕೇವಲ ರಾಕ್ಷಸನ ಸಂಹಾರವಲ್ಲ; ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳು (ರಕ್ತದ ಹನಿಗಳಂತೆ ಒಂದರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಹುಟ್ಟುವ ದುಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿ) ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಹೆಮ್ಮರವಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಹೀರಿ ನಾಶಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಆಳವಾದ ತತ್ವವನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಸಾರುತ್ತದೆ.

ನವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಂದು ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಸಾಧಕರು ಈ ದಿನದಂದು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ 'ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರ'ದಲ್ಲಿ (ತಲೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಏಳನೇ ಚಕ್ರ) ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಸಾಧಕರಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಸಮಸ್ತ ಸಿದ್ಧಿಗಳ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಲ್ಮಶಗಳು ತೊಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು, ಹವನಗಳು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರ ಪಠಣಗಳು ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ದೇವಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಕಡಲೆ, ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯಗಳು (ಪಾಯಸ ಅಥವಾ ಹೋಳಿಗೆ) ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ದಾಸವಾಳದ ಹೂವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ನೈವೇದ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.

ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾಳರಾತ್ರಿ ದೇವಿಯು ಶನಿ ಗ್ರಹದ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಯಾರ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಶನಿ ದೋಷ, ಸಾಡೇಸಾತಿ ಶನಿ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟಮ ಶನಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಂತಹವರು ನವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಂದು ಶ್ರದ್ಧಾ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಶನಿಯ ಉಗ್ರ ಪ್ರಭಾವ ತಗ್ಗಿ ಶುಭ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಶನಿಯು ಕರ್ಮಫಲ ದಾತನಾದರೆ, ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ಆ ಕರ್ಮಗಳ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಭಕ್ತರು "ಓಂ ದೇವೀ ಕಾಳರಾತ್ರ್ಯೈ ನಮಃ" ಎಂಬ ಸರಳ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಅಥವಾ "ಏಕವೇಣೀ ಜಪಾಕರ್ಣಪೂರಾ ನಗ್ನಾ ಖರಾಸ್ಥಿತಾ | ಲಂಬೋಷ್ಠೀ ಕರ್ಣಿಕಾಕರ್ಣೀ ತೈಲಾಭ್ಯಕ್ತಶರೀರಿಣೀ || ವಾಮಪಾದೋಲ್ಲಸಲ್ಲೋಹಲತಾಕಂಟಕಭೂಷಣಾ | ವರ್ಧನಮೂರ್ಧಧ್ವಜಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಕಾಳರಾತ್ರಿರ್ಭಯಂಕರೀ ||" ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಅಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಭಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ, ಬೆಳಕನ್ನು ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ನಮಗೆ ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಹಗಲಿನ ಪ್ರಖರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸೀಮಿತ ಜಗತ್ತು ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ರಾತ್ರಿಯ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನಂತವಾದ ಆಕಾಶ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿಶಾಲತೆಯ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣವು ಶೂನ್ಯತೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಅನಂತತೆಯ ಸಂಕೇತ. ತಾಯಿಯು ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಭ್ರಮೆಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಆರಿಸಿ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಅನಂತ ಬೆಳಕನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇವಳ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅಗ್ನಿ ಭಯ, ಜಲ ಭಯ, ಜಂತು ಭಯ, ಶತ್ರು ಭಯ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಭಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾಮಯಿ ತಾಯಿ. ಮಗುವೊಂದು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ತಾಯಿ ಹೇಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ದಂಡಿಸಿ ಸರಿದಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಾಳೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಆದಿಶಕ್ತಿಯು ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ರೂಪ ತಾಳಿ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಶಿಷ್ಟರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಭಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಾವು ನಿರ್ಭೀತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಜೀವನ ಪಾಠವನ್ನು ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಸ್ವರೂಪವು ನಮಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಲೆಯ ನಂತರ ಬೆಳಕು ಬಂದೇ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಂತೆ, ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕಳೆದು ಸುಖ-ಶಾಂತಿಯೆಂಬ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವ ತಾಯಿ ಶುಭಂಕರೀ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯು ಸದಾ ಸರ್ವರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಲಿ ಎಂಬುದೇ ಭಕ್ತರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿದೆ.

ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿ: ಶಕ್ತಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಭಯದ ಪ್ರತೀಕ

 

ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾದ ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯ ನವದುರ್ಗೆಯರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಆರನೆಯವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಆರನೇ ದಿನದಂದು ಈ ತಾಯಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಶ್ರದ್ಧೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುಷ್ಟರ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದ ಈ ದೇವಿಯು ಶೌರ್ಯ, ಪರಾಕ್ರಮ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಕೇಳಿದ ವರವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಕಾಮಧೇನುವಾಗಿ, ಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಅಭಯದಾತೆಯಾಗಿ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ಮಾತೆಯು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.
ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯ ಜನನದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಕತ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಋಷಿಯಿದ್ದನು. ಆತನ ಮಗನೇ 'ಕಾತ್ಯ'. ಇದೇ ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹರ್ಷಿ ಕಾತ್ಯಾಯನನು ಜನಿಸಿದನು. ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಯು ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಪರಮ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದು, ಜಗನ್ಮಾತೆಯಾದ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ತನಗೆ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಬೇಕೆಂಬ ಮಹದಾಸೆಯಿಂದ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಅವನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಜಗನ್ಮಾತೆಯು ಅವನ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದಳು.
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಷಾಸುರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಅಟ್ಟಹಾಸವು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತಿಮೀರಿತ್ತು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಮಹಿಷಾಸುರನು, ತನಗೆ ಯಾವುದೇ ಪುರುಷನಿಂದ ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸಾವು ಬರಬಾರದು, ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾವು ಬರಲಿ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಸ್ತ್ರೀಯೊಬ್ಬಳು ತನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಅವನು ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಓಡಿಸಿದ್ದನು. ಮಹಿಷಾಸುರನ ಉಪಟಳವನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರಾದಿಯಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿದರು. ಆಗ ಆ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಕೋಪದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಂದು ಮಹಾ ಜ್ಯೋತಿಯು ಉದ್ಭವಿಸಿತು.
ಆ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸು ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ರೂಪ ತಾಳಿತು. ಮಹರ್ಷಿ ಕಾತ್ಯಾಯನನು ಆ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ತನ್ನ ಮಗಳಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಯ ಮಗಳಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆ ದೇವಿಗೆ 'ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಜನಿಸಿದ ಈ ತಾಯಿಯು, ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಸಪ್ತಮಿ, ಅಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ನವಮಿಯಂದು ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ದಶಮಿಯ ದಿನದಂದು ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಳು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಆಕೆಗೆ 'ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವು ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯ ಹಾಗೂ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದು, ನೋಡುಗರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಭಯವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಮೈಬಣ್ಣವು ಬಂಗಾರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಆಕೆಯ ಮುಖವು ಸಾವಿರ ಸೂರ್ಯರ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದ ಸಂಕೇತವಾದ ಸಿಂಹವು ಈ ತಾಯಿಯ ವಾಹನವಾಗಿದೆ. ಚತುರ್ಭುಜಳಾದ ಈ ದೇವಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಿವೆ. ತನ್ನ ಬಲಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುವ 'ಅಭಯ ಮುದ್ರೆ' ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವರವನ್ನು ನೀಡುವ 'ವರದ ಮುದ್ರೆ'ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಎಡಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹರಿತವಾದ ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧತೆಯ ಸಂಕೇತವಾದ ಕಮಲದ ಹೂವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ.
ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ವ್ರತಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿತ್ತು ಎಂದು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ವೃಂದಾವನದ ಗೋಪಿಕೆಯರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ತಮ್ಮ ಪತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕಠಿಣ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಯಮುನಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದೇವಿಗೆ ಧೂಪ, ದೀಪ, ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, "ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ಮಹಾಮಾಯೇ ಮಹಾಯೋಗಿನ್ಯಧೀಶ್ವರಿ, ನಂದಗೋಪಸುತಂ ದೇವಿ ಪತಿಂ ಮೇ ಕುರು ತೇ ನಮಃ" ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಅವಿವಾಹಿತ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಮಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಒಪ್ಪುವಂತಹ, ಸದ್ಗುಣಶೀಲನಾದ ವರನು ಸಿಗಲಿ ಎಂದು ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಆರನೇ ದಿನದಂದು ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಶೇಷ ಫಲಗಳು ಲಭಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾರಿಗೆ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿದೆಯೋ, ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಕುಜ ದೋಷ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಗ್ರಹ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮದುವೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿದೆಯೋ, ಅಂತಹವರು ಈ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಶೀಘ್ರ ವಿವಾಹ ಯೋಗ ಕೂಡಿಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಿತರಿಗೆ ಸುಖಮಯ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯು ಗುರು ಗ್ರಹವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಕೆಯ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಗುರು ಬಲವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ವಿದ್ಯೆ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಈ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಆರನೇ ದಿನ ಸಾಧಕನ ಮನಸ್ಸು ಎರಡು ಹುಬ್ಬುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ 'ಆಜ್ಞಾ ಚಕ್ರ'ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಚಕ್ರವು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ದೃಷ್ಟಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಆಜ್ಞಾ ಚಕ್ರವು ಜಾಗೃತಗೊಂಡು, ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅಲೌಕಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ತಾಯಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೆನೆದರೆ ಜನ್ಮ-ಜನ್ಮಾಂತರಗಳ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ರೋಗ, ಶೋಕ, ಭಯ ಮತ್ತು ಸಂತಾಪಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಆರನೇ ದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಬೇಗನೆ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನಾದಿಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಶುದ್ಧವಾದ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ತಾಯಿಗೆ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಗಳೆಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಂಪು ದಾಸವಾಳ ಮತ್ತು ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಗೆ 'ಜೇನುತುಪ್ಪ' ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದಿನ ದೇವಿಗೆ ಜೇನುತುಪ್ಪವನ್ನು ಅಥವಾ ಜೇನುತುಪ್ಪ ಬೆರೆಸಿದ ಪಾಯಸವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಮಧುರವಾದ ವಾಕ್ ಶಕ್ತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ "ಕ್ಲೀಂ ಶ್ರೀಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಾಯೈ ನಮಃ" ಎಂಬ ಬೀಜ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಅಥವಾ "ಯಾ ದೇವೀ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಮಾ ಕಾತ್ಯಾಯನೀ ರೂಪೇಣ ಸಂಸ್ಥಿತಾ, ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮೋ ನಮಃ" ಎಂಬ ಸ್ತುತಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ದೇವಿಯ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಬಹುದು.
ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿರುವ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ಶಕ್ತಿಪೀಠವು ಸತಿ ದೇವಿಯ ಕೇಶರಾಶಿ ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, 51 ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದೆಹಲಿಯ ಛತ್ತರ್‌ಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಆದ್ಯ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ಶಕ್ತಿಪೀಠ ಮಂದಿರವು ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಕೋಲಾ ತಾಲೂಕಿನ ಅವರ್ಸಾದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ಬಾಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಗೋವಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂಲ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯು ಕೇವಲ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಉಗ್ರ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಕೇಳಿದ ವರವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಕರುಣಾಮಯಿ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಇಂದಿನ ಕಲುಷಿತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ಅಹಂಕಾರ, ಕೋಪ, ದ್ವೇಷಗಳೆಂಬ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಸುಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ನಮಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ. ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ತಾಯಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರಿಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಸೋಲುಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಿಹಿಜೀವಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ

ಸ್ಕಂದ ಮಾತೆಯ ಉಪಾಸನೆ.

 ಸ್ಕಂದ ಮಾತೆಯ ಉಪಾಸನೆ.

"ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲು ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಪಾಠಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಪರಮೋಚ್ಚ ತಾಣ. ಎಲ್ಲಿ ಮಾತೃತ್ವದ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಗಮವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆ ಸರಿದು ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕು ಮೂಡುತ್ತದೆ."
ಭಾರತೀಯ ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಜೀವವನ್ನಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳ ಮೂಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾಣುವ ಉದಾತ್ತ ಪರಂಪರೆ ನಮ್ಮದು. ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ನವದುರ್ಗೆಯರಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ಸ್ವರೂಪವೇ ‘ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ದೇವಿ’. ದೇವತೆಗಳ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾದ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ (ಸ್ಕಂದ) ತಾಯಿಯಾದ ಈಕೆ, ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾತೃವಾತ್ಸಲ್ಯಗಳೆರಡರ ಅಪೂರ್ವ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ‘ಸ್ಕಂದ’ ಎಂದರೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಹಾಗೂ ‘ಮಾತಾ’ ಎಂದರೆ ತಾಯಿ ಎಂಬರ್ಥವಿದ್ದು, ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಮಗನಾದ ಸ್ಕಂದನೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ರೂಪವೇ ಸ್ಕಂದಮಾತೆ. ಚತುರ್ಭುಜೆಯಾದ ಈ ತಾಯಿಯು ತನ್ನ ಬಲಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆರು ಮುಖಗಳ ಬಾಲ ಮುರುಗನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಬಲಭಾಗದ ಕೆಳಗಿನ ಕೈ ಮತ್ತು ಎಡಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದು, ಎಡಭಾಗದ ಕೆಳಗಿನ ಕೈಯು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭಯಮುದ್ರೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಿದೆ. ತಾವರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಈಕೆಯನ್ನು ‘ಪದ್ಮಾಸನಾ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯ ವಾಹನವು ಕ್ರೂರವಾದ ಸಿಂಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇವಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಪಾರವಾದ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ವಾತ್ಸಲ್ಯ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಈಕೆಯ ಶುಭ್ರವಾದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವು ಪರಿಶುದ್ಧತೆ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಪುರಾಣಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ‘ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ’ ಮತ್ತು ‘ದೇವಿ ಭಾಗವತ’ದಂತಹ ಪೌರಾಣಿಕ ಆಕರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ತಾರಕಾಸುರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕುರಿತು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಶಿವನಿಗೆ ಜನಿಸುವ ಮಗನಿಂದ ಮಾತ್ರ ತನಗೆ ಸಾವು ಬರಬೇಕು ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾನೆ. ಸತಿ ದೇವಿಯ ವಿಯೋಗದ ನಂತರ ಶಿವನು ಗಾಢ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಜಾರಿದ್ದರಿಂದ ತನಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಾವು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತಾರಕಾಸುರನ ಅಹಂಕಾರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸತಿಯು ಹಿಮವಂತನ ಮಗಳಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದು ಶಿವನನ್ನು ವರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇವರ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದವನೇ ಆರು ಮುಖಗಳ ‘ಷಣ್ಮುಖ’ ಅಥವಾ ‘ಸ್ಕಂದ’. ಸ್ಕಂದನಿಗೆ ಯುದ್ಧವಿದ್ಯೆ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸಿ ತಾರಕಾಸುರನ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದವಳೇ ತಾಯಿ ಸ್ಕಂದಮಾತೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಕರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಮಹಾಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸನ ‘ಕುಮಾರಸಂಭವ’ ಮಹಾಕಾವ್ಯವು ಸ್ಕಂದನ ಜನನ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಮಾತೃತ್ವದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಗುಪ್ತರ ಮತ್ತು ಕುಶಾನರ ಕಾಲದ ನಾಣ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಮತ್ತು ಮಾತೃದೇವತೆಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವು ಈ ಆರಾಧನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುವ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು, ಲಾವಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಸಲಹುವ ಪರಿ ಹಾಗೂ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಬೇಡುವ ರೀತಿ ತಲೆತಲಾಂತರಗಳಿಂದ ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಿದುಬಂದಿದೆ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಐದನೇ ದಿನದಂದು (ಪಂಚಮಿ) ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ದೇವಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಮುಂಜಾನೆ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನಾದಿಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಶುದ್ಧವಾದ ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಳಶ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮುಂದೆ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಭಾವಚಿತ್ರವಿಟ್ಟು ಕೆಂಪು ಹೂವುಗಳು, ಅಕ್ಷತೆ, ಶ್ರೀಗಂಧ ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮದಿಂದ ಅರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕಂದಮಾತೆಗೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯಗಳು (ಪಾಯಸ ಅಥವಾ ಖೀರ್) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ನೈವೇದ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ದೇವಿಗೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಈ ಪೂಜಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷ ಅಂಶವೆಂದರೆ ‘ದ್ವಾದಿತ್ಯ ಪೂಜೆ’. ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವಾಗ ಆಕೆಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿರುವ ಬಾಲ ಮುರುಗನಿಗೂ ತಾನಾಗಿಯೇ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ತಾಯಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಮಗನ ಪೂಜೆಯೂ ಆದಂತೆ, ಮಗನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ ತಾಯಿಯ ಕೃಪೆಯೂ ದೊರೆತಂತೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯ. "ಸಿಂಹಾಸನಗತಾ ನಿತ್ಯಂ ಪದ್ಮಾಶ್ರಿತಕರದ್ವಯಾ | ಶುಭದಾಸ್ತು ಸದಾ ದೇವೀ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ ||" ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಈ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆಕೆ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ದಂಪತಿಗಳು ಈಕೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಯುಷ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈಕೆಯು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ವಿಶುದ್ಧಿ ಚಕ್ರ’ವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈಕೆಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗಿ, ಲೌಕಿಕ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗ ಸುಗಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಕಾಶಿ (ವಾರಣಾಸಿ) ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ದೇವಾಲಯ (ಬಾಗೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ) ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ ಆರಾಧನೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆಯ ಆರಾಧನೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ; ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಈ ಎರಡೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಧಾರೆಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಬೆಸುಗೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿ-ಮಗುವಿನ ವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲು ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ರೂಪಕಗಳನ್ನು ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಸಿಂಹವು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂಕೇತವಾದರೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಕಮಲವು ಜಲಮೂಲಗಳ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದನ ವಾಹನವಾದ ನವಿಲು ಪಕ್ಷಿಸಂಕುಲದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಸಂಕುಲದೊಂದಿಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ನವದುರ್ಗೆಯರ ಒಂಬತ್ತು ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ನವಪತ್ರಿಕಾ) ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯು ‘ಅಗಸೆ’ (Flaxseed) ಗಿಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದ ವಾತ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಕಫಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡುವ ಔಷಧೀಯ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಪೂಜೆ, ಬಾಳೆಎಲೆಯ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಹಣ್ಣು-ಹಂಪಲುಗಳ ನೈವೇದ್ಯವು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಣ್ಣಗಳ ಬದಲಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಕಳಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆಗಳತ್ತ ಜನರು ಜಾಗೃತರಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದೆ.
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ತತ್ವದ ಮಹತ್ವ, ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಯಕನ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಾಯಿ ಇರುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ವಿಷಯದ ಮೂಲ ಮಹತ್ವವಾಗಿದೆ. ತಾರಕಾಸುರನಂತಹ ಬಲಿಷ್ಠ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಟ್ಟಹಾಕುವ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದು ತಾಯಿಯ ಸಂಸ್ಕಾರ; ಇದು ಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಒತ್ತಡದ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳು ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಆದರ್ಶವು ಪೋಷಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಧೈರ್ಯ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಮಹಿಳೆಯು ಕೇವಲ ಮನೆಯಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸಮಾಜವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಎಷ್ಟೇ ಬೆಳೆದರೂ, ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಮಾತೃವಾತ್ಸಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರೇಮ ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತೀಕಗಳ ಅರಿವು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾತೃ ಗೌರವದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಭವಿಷ್ಯದ ಸುಸ್ಥಿರ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕಾರಯುತ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯಾಗಲಿದೆ.
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಆರಾಧನೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಭಯವನ್ನು ಓಡಿಸಿ, ಜ್ಞಾನ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಂದನಂತೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಆ ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೇ ಬದುಕಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ತಾಯಿಯಲ್ಲೂ ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾ, ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರ ನೀಡುವ ಸಮಾಜವನ್ನು ಕಟ್ಟೋಣ.
"ದೇವರು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ತಾಯಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಆ ತಾಯಿಯ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯೇ ಸ್ಕಂದಮಾತೆ."
"ಮಾತೃವಾತ್ಸಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಾಕವಚವಿಲ್ಲ, ತಾಯಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ತಾಯಿ ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯು ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಬಾಳಲ್ಲಿ ಸುಖ, ಶಾಂತಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ."