ಕರುನಾಡಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಣತೆಗಳು ಭಾಗ೨ ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ: ಕಿತ್ತೂರಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಿಂಹ.

 

ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ: ಕಿತ್ತೂರಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಿಂಹ
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಪದವಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ತಮ್ಮ ರಕ್ತ, ಬೆವರು ಮತ್ತು ಬಲಿದಾನದಿಂದ ಬರೆದ ಮಹಾಕಾವ್ಯ. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿದಾಗ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಕರುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ ಶೌರ್ಯ ಮೆರೆದ ವೀರರ ಹೆಸರುಗಳು ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಮಹಾನ್ ವೀರ ಸೇನಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಹೆಸರು ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ನಡುಕ ಹುಟ್ಟಿಸಿದ, ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮಳ ಬಲಗೈ ಬಂಟನಾಗಿದ್ದ ರಾಯಣ್ಣನ ಬದುಕು, ಆತನ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಕಿಚ್ಚು ಹೊತ್ತಿಸುವಂತಹದ್ದು.
ಕುಟುಂಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ
ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೈಲಹೊಂಗಲ ತಾಲೂಕಿನ 'ಸಂಗೊಳ್ಳಿ' ಎಂಬ ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೧೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೭೯೮ ರಂದು ಜನಿಸಿದನು. ಆತನ ತಂದೆ ಭರಮಪ್ಪ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಕೆಂಚವ್ವ. ರಾಯಣ್ಣ ಕುರುಬ (ಹಾಲುಮತ) ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು. ಇವರದು ಮೂಲತಃ ಶೂರರ ಮನೆತನ. ತಂದೆ ಭರಮಪ್ಪ ಕೂಡ ಯುದ್ಧವೀರನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಆತನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಆತನಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಂಬಳಿಯಾಗಿ ನೀಡಿತ್ತು.
ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ರಾಯಣ್ಣನಿಗೆ ಯುದ್ಧಕಲೆ, ಕತ್ತಿವರಸೆ, ಕುಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲುವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆತನ ದೈಹಿಕ ದಾರ್ಢ್ಯತೆ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಕಿತ್ತೂರಿನ ದೇಸಾಯಿಗಳು ಆತನಿಗೆ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ತನ್ನ ತಾಯ್ನಾಡಾದ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮಳ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುವಕನಿಂದ ಕಿತ್ತೂರು ಸೈನ್ಯದ ದಂಡನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತು.
ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಸಿಡಿಲಿನಂತಹ ಹೋರಾಟ
೧೮೨೪ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಕಿತ್ತೂರಿನ ರಾಜ ಶಿವಲಿಂಗರುದ್ರಸರ್ಜ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ, ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ದತ್ತುಪುತ್ರನಿಗೆ ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಥ್ಯಾಕರೆ "ದತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ" (Doctrine of Lapse) ಎಂಬ ಕುತಂತ್ರದ ಕಾನೂನನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಚು ಹೂಡುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಉಗ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಘೋಷಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಯಣ್ಣನ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲನೇ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಯಣ್ಣನ ರಣಕಹಳೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಸೈನ್ಯದ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಧೂಳೀಪಟವಾದವು. ಥ್ಯಾಕರೆ ಹತನಾದನು. ಆದರೆ, ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅಪಾರ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ, ಕಿತ್ತೂರಿನ ಒಳಗಿನವರೇ ಮಾಡಿದ ದ್ರೋಹದಿಂದಾಗಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಬೈಲಹೊಂಗಲದ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಯಣ್ಣನನ್ನೂ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆತನನ್ನು ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮಳ ಬಂಧನ ರಾಯಣ್ಣನಿಗೆ ಬರಸಿಡಿಲು ಬಡಿದಂತಾಯಿತು. ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸಮಾನಳಾದ ರಾಣಿಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ರಾಯಣ್ಣ ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರ
ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಸೆರೆಯಾದ ನಂತರ, ನೇರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಮಣಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವೆಂದು ಅರಿತ ರಾಯಣ್ಣ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಕಾಡಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಆತನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದ ಘಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಸರಿಯಾದ ಊಟ, ನಿದ್ರೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕಾಡು-ಮೇಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾ, ರೈತರು, ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೇಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ರಾಯಣ್ಣ "ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರ" (ಚೌರಿ ಯುದ್ಧ/ಗುಪ್ತ ದಾಳಿ) ಅನುಸರಿಸಿದನು.
• ಬ್ರಿಟಿಷರ ಖಜಾನೆಗಳನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡುವುದು.
• ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಛೇರಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು.
• ಅವರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
• ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದ ಹಣವನ್ನು ಬಡವರಿಗೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹಂಚುವುದು.
ರಾಯಣ್ಣನ ಈ ದಿಢೀರ್ ದಾಳಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಿದ್ದೆಗೆಡಿಸಿದವು. ಆತನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ನಾನಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೆಣೆದರೂ, ರಾಯಣ್ಣ ಸದಾ ಅವರ ಕೈಗೆ ಸಿಗದೆ ಚಳ್ಳೆಹಣ್ಣು ತಿನ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಅಪನಂಬಿಕೆ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಪ್ರತಿಫಲ
ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ನೇರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಅರಿತ ಬ್ರಿಟಿಷರು, ಕುತಂತ್ರದ ಮೊರೆಹೋದರು. ದುರಾದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ನಮ್ಮದೇ ನೆಲದ ಕೆಲವರು ಹಣ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಆಸೆಗೆ ಬಲಿಯಾದರು. ಲಕ್ಷ್ಮಣರಾವ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲ ದೇಸಾಯಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಜೊತೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ರಾಯಣ್ಣನಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದರು.
ಒಂದು ದಿನ ರಾಯಣ್ಣ ನಿರಾಯುಧನಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆತನ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಚೂರಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ, ಆತನನ್ನೇ ನಂಬಿದ್ದ ದ್ರೋಹಿಗಳು ಆತನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಆತನ ಮೇಲೆ ದೇಶದ್ರೋಹದ ಸುಳ್ಳು ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿ, ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿದರು.
೨೬ ಜನವರಿ ೧೮೩೧ ರಂದು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಂದಗಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಲದ ಮರಕ್ಕೆ ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಗಲ್ಲಿಗೇರುವ ಮುನ್ನ ಆತನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭಯವಿರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಇತ್ತು. ಆತನ ಕೊನೆಯ ಮಾತುಗಳು ಹೀಗಿದ್ದವು:
"ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿ ಬರುತ್ತೇನೆ, ಈ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ನಿಮ್ಮನ್ನು (ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು) ಓಡಿಸುವವರೆಗೂ ನನ್ನ ಹೋರಾಟ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ."
ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಮರಣೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
ರಾಯಣ್ಣ ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ, ಆತ ಇಂದಿಗೂ ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತನ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿವೆ:
• ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ರಾಯಣ್ಣನ ಹೆಸರಿಟ್ಟು, ಅಲ್ಲಿ ಆತನ ಬೃಹತ್ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಆತನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ನಂದಗಡದ ಸ್ಮಾರಕ: ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದ ನಂದಗಡದ ಆಲದ ಮರದ ಬಳಿ ಬೃಹತ್ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆತನ ಸಮಾಧಿಯ ಸ್ಥಳವು ಇಂದಿಗೂ ಒಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಂತೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.
• ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್: ಬೆಳಗಾವಿಯ ನಂದಗಡ ಮತ್ತು ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು "ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ"ವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಗೊಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಆತನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಸುಂದರವಾದ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ (ಶಿಲಾ ಉದ್ಯಾನವನ) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸ್ಮರಣೋತ್ಸವಗಳು: ಆತನ ಜನ್ಮದಿನ (ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ - ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನ) ಮತ್ತು ಆತ ಹುತಾತ್ಮನಾದ ದಿನ (ಜನವರಿ ೨೬ - ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ) ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಬ್ಬಗಳ ದಿನವೇ ಬರುವುದು ಒಂದು ದೈವಿಕ ಕಾಕತಾಳೀಯ. ಈ ಎರಡೂ ದಿನಗಳಂದು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ರಾಯಣ್ಣನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗೆ ಮಾಲಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ, ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಯಣ್ಣನ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಮುಕ್ತಾಯ
ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನ ಜೀವನ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೋರಾಟದ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ, ನಿಷ್ಠೆಯ ಮತ್ತು ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆ. ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸುಖ-ಸಂತೋಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದು, ಕೊನೆಗೆ ನಗುನಗುತ್ತಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿದ ಆತನ ಬಲಿದಾನ ಎಂದಿಗೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿಲ್ಲ.
ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರಾಯಣ್ಣನ ಶಿಸ್ತು, ಗುರಿಯೆಡೆಗಿನ ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರುಗಳಿಗಿಂತ ಒಳಗಿನ ದ್ರೋಹಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಆತನ ಬದುಕು ನಮಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವ ನಾವು, ಆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟ ರಾಯಣ್ಣನಂತಹ ಅಪ್ರತಿಮ ವೀರರನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ರಾಯಣ್ಣನ ಅಜರಾಮರ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯು ನಮ್ಮ ಕರುನಾಡಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಯುವಕನ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಜಾಗೃತವಾಗಿರಲಿ.
ವಂದೇ ಮಾತರಂ! ಜೈ ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ