ಕರುನಾಡಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಣತೆಗಳು ಭಾಗ೧ ಶೌರ್ಯದ ಸಾಕಾರ ಮೂರ್ತಿ: ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ

 ಕರುನಾಡಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಣತೆಗಳು

ಭಾಗ೧

ಶೌರ್ಯದ ಸಾಕಾರ ಮೂರ್ತಿ: ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ

ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ  ನೋಡಿದಾಗ, ೧೮೫೭ರ ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯನ್ನು 'ಪ್ರಥಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ' ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಆದರೆ, ಆ ಬೃಹತ್ ಹೋರಾಟಕ್ಕೂ ಮೂವತ್ತಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮುನ್ನವೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ನಾಡು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ನೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿಲಿನಂತೆ ಅಬ್ಬರಿಸಿದ ನಾರಿಮಣಿ, ಕನ್ನಡದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವೀರಮಾತೆ ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ.
"ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೆಂದರೆ ಭಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲ, ಅದು ನನ್ನ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಕ್ಕು. ನನ್ನ ಉಸಿರಿರುವವರೆಗೂ ಪರಕೀಯರಿಗೆ ತಲೆಬಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಘರ್ಜಿಸಿದ ಈ ರಣಚಂಡಿಯ ಸಾಹಸಗಾಥೆ ಮೈಜುಮ್ಮೆನಿಸುವಂಥದ್ದು. ಬೆಂಕಿಯ ಕಿಡಿಯೊಂದು ಇಡೀ ಕಾಡನ್ನೇ ದಹಿಸುವಂತೆ, ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಕಿಚ್ಚು ಅಂದಿನ ಆಂಗ್ಲರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ತಳಹದಿಯನ್ನೇ ನಡುಗಿಸಿತ್ತು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಳೆ ತೊಟ್ಟ ನಾರಿಯೊಬ್ಬಳು, ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ರಣರಂಗಕ್ಕಿಳಿದರೆ ಎಂತಹ ಪ್ರಳಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಮಣ್ಣು ಇಂದಿಗೂ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಬನ್ನಿ, ಇಂದಿನ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಕೀರ್ತಿಪತಾಕೆಯನ್ನು ಮುಗಿಲೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾರಿಸಿದ ಆ ಮಹಾತಾಯಿಯ ಜೀವನ, ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಅವಳ ತ್ಯಾಗದ ಕಥೆಯನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕೋಣ.

ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಜನಿಸಿದ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೭೮ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೩ ರಂದು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಕತಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ. ಕಾಕತಿಯ ದೇಸಾಯಿ ಮನೆತನದ ಧೂಳಪ್ಪ ಗೌಡ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾವತಿ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೇವಲ ಅರಮನೆ ಅಥವಾ ಮನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದ್ದರೂ, ಚೆನ್ನಮ್ಮನಿಗೆ ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡುವಂತಹ ಸಕಲ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.
ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ, ಕತ್ತಿವರಸೆ, ಬಿಲ್ಲುವಿದ್ಯೆ ಮುಂತಾದ ಯುದ್ಧಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ ಕಿತ್ತೂರಿನ ದೊರೆ ಮಲ್ಲಸರ್ಜನು ಆಕೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದನು. ಹದಿನೈದನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅರಮನೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ಕೇವಲ ರಾಣಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ರಾಜನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿಯೂ, ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಕಿತ್ತೂರು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಹಾಗೂ ಸುಭಿಕ್ಷವಾದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ವಜ್ರ, ಮುತ್ತು-ರತ್ನಗಳನ್ನು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿನ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಸುವರ್ಣ ಯುಗವನ್ನು ಕಂಡ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಳು.
ಕಷ್ಟದ ಘಟನೆಗಳು: ವಿಧಿಯಾಟ ಮತ್ತು ದುರಂತಗಳ ಸರಮಾಲೆ
ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಜೀವನ ಸುಖದ ಸುಪ್ಪತ್ತಿಗೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚುವಂತಹ ಅನೇಕ ಕಠಿಣ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿ ಆಕೆಯ ಮುಂದಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಕಿತ್ತೂರಿನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಸಹಿಸದ ನೆರೆಯ ಮರಾಠರು ಮತ್ತು ಪೇಶ್ವೆಗಳು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಒಂದು ಬಾರಿ ಪೇಶ್ವೆಗಳು ನಂಬಿಕೆ ದ್ರೋಹದಿಂದ ರಾಜ ಮಲ್ಲಸರ್ಜನನ್ನು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿಟ್ಟರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಮರಳುವ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯೆ ರಾಜ ಮಲ್ಲಸರ್ಜನು ೧೮೧೬ರಲ್ಲಿ ಅಸುನೀಗಿದ.
ಪತಿಯ ಅಗಲಿಕೆಯ ಶೋಕದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಚೆನ್ನಮ್ಮನಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಘಾತ ಎದುರಾಯಿತು. ಅವಳ ಮಲಮಗ ಹಾಗೂ ಕಿತ್ತೂರಿನ ನೂತನ ರಾಜ ಶಿವಲಿಂಗರುದ್ರಸರ್ಜನು (ಮಲ್ಲಸರ್ಜನ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ರುದ್ರಮ್ಮನ ಮಗ) ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ೧೮೨೪ರಲ್ಲಿ ಆತನೂ ಕೂಡ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು. ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪುತ್ರನೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಕಿತ್ತೂರು ಅನಾಥವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕುತಂತ್ರದ ಕಣ್ಣು ಈ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು.
ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ 'ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪ' ಎಂಬ ಬಾಲಕನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ಆದರೆ ಧಾರವಾಡದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದ ಜಾನ್ ಥ್ಯಾಕರೆ (St. John Thackeray) ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷರ 'ದತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ' (Doctrine of Lapse) ಎಂಬ ವಿನಾಶಕಾರಿ ನೀತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತೂರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಥ್ಯಾಕರೆ ಹುನ್ನಾರ ನಡೆಸಿದ. ಕಿತ್ತೂರಿನ ಖಜಾನೆಗೆ ಬೀಗ ಮುದ್ರೆ ಹಾಕಿದ. ಇದು ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟಾಗಿತ್ತು. ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟಗಳು ಬಂದರೂ, ಆಕೆ ಎದೆಗುಂದಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ತನ್ನ ನಾಡಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತನ್ನೆಲ್ಲ ನೋವುಗಳನ್ನು ನುಂಗಿ ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ನಿಂತಳು.
ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ: ಕಿತ್ತೂರಿನ ರಣರಂಗ ಮತ್ತು ರುದ್ರನರ್ತನ
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಬಾಂಬೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಗವರ್ನರ್ ಮೌಂಟ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಎಲ್ಫಿನ್ ಸ್ಟನ್ (Mountstuart Elphinstone) ನಿಗೆ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಳು. ಆದರೆ, ದುರಹಂಕಾರಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅವಳ ಮನವಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.
೧೮೨೪ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳು. ಥ್ಯಾಕರೆ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕಿತ್ತೂರು ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. "ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಕಪ್ಪ ಕೊಡಬೇಕೆ? ಮೋಡ ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತದೆ, ಭೂಮಿ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ನಿಮಗೇಕೆ ಕೊಡಬೇಕು ಕಪ್ಪ?" ಎಂದು ಗುಡುಗಿದ ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ತನ್ನ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಬಂಟರಾದ ಅಮಾತ್ಯ ಗುರುಸಿದ್ದಪ್ಪ, ಬಾಲಣ್ಣ, ಮತ್ತು ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನ ಜೊತೆಗೂಡಿ ರಣರಂಗಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದಳು.
ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೩ ರಂದು ನಡೆದ ಆ ಭೀಕರ ಕದನದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಸೈನ್ಯದ ವೀರಾವೇಶದ ಮುಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದರು. ಆನೆಗಳ ಮೇಲೇರಿ ಬಂದು ಗುಂಡಿನ ಸುರಿಮಳೆಗೈಯುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಯೋಧರು ಚದುರಿಸಿದರು. ಇದೇ ಕದನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಥ್ಯಾಕರೆ ಗುಂಡೇಟಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ! ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅದೆಷ್ಟೋ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೀಗೆ ಮಣ್ಣುಮುಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ವಾಲ್ಟರ್ ಎಲಿಯಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವನ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಕಿತ್ತೂರು ಪಡೆ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ ದಿಕ್ಕಾಪಾಲಾಗಿ ಓಡಿತು. ಇದು ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಯ.
ಆದರೆ, ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಹೃದಯ ವೈರಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೃದುವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಯುದ್ಧ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದಾಗ, ಸೆರೆಸಿಕ್ಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಆಕೆ ಸಕಲ ಮರ್ಯಾದೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಳು. ಆದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಾವಿತ್ತ ಮಾತಿಗೆ ತಪ್ಪಿದರು. ಕಮಿಷನರ್ ಚಾಪ್ಲಿನ್ (Chaplin) ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶೋಲಾಪುರದಿಂದ ಬೃಹತ್ ಫಿರಂಗಿ ಪಡೆಯನ್ನು ತಂದು ಕಿತ್ತೂರಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆರಗಿದ.
ದುರಾದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಕಿತ್ತೂರಿನ ಪತನಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರುಗಳಿಗಿಂತ ಒಳಗಿನ ದ್ರೋಹಿಗಳೇ ಕಾರಣರಾದರು. ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟರಾವ್ ಎಂಬ ದೇಶದ್ರೋಹಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಲಂಚಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಗಿ, ಕಿತ್ತೂರಿನ ತೋಪುಗಳ (ಫಿರಂಗಿ) ಮದ್ದು-ಗುಂಡುಗಳಿಗೆ ಸೆಗಣಿ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣನ್ನು ಬೆರೆಸಿದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫಿರಂಗಿಗಳು ಸಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ೧೮೨೪ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೫ ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಿತ್ತೂರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚೆನ್ನಮ್ಮನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.
ಹೋರಾಟದ ಪ್ರತಿಫಲ: ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಚಿಗುರಿದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವೃಕ್ಷ
ಬಂಧಿತಳಾದ ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನನ್ನು ಬೈಲಹೊಂಗಲದ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಿಡಲಾಯಿತು. ತನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಕಿತ್ತೂರು ಪರಕೀಯರ ಪಾಲಾದದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ಆಕೆಯ ಹೃದಯ ಛಿದ್ರವಾಯಿತು. ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಪುರಾಣ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾ, ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಕಾಲ ಕಳೆದಳು. ಕೊನೆಗೂ ೧೮೨೯ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೧ ರಂದು, ಆ ಮಹಾತಾಯಿ ತನ್ನ ನಾಡಿನ ನೆನಪಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟಳು.
ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಸೋತು ಸೆರೆಯಾದಳು ಎಂದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಅನ್ನಿಸಿದರೂ, ಆಕೆಯ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರತಿಫಲ ಅಪಾರವಾಗಿತ್ತು. ಆಕೆ ಬಿತ್ತಿದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕಿಚ್ಚು ಆರಿಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಬಲಗೈ ಬಂಟನಾಗಿದ್ದ ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಆಕೆಯ ಮರಣದ ನಂತರವೂ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನವಾದ.
ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಈ ಹೋರಾಟ ೧೮೫೭ರ ಪ್ರಥಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಮಹಾನ್ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು. ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ, ತನ್ನ ತಾಯ್ನಾಡಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣತೆತ್ತ ಪ್ರಥಮ ವನಿತೆ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನಿಗೆ ಒಲಿಯಿತು. ಅವಳ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿಯೇ, ಭಾರತೀಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಜ್ಯೋತಿ ಬೆಳಗಿತು, ಅದುವೇ ಮುಂದೆ ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ತಂದುಕೊಡಲು ಬುನಾದಿಯಾಯಿತು.
ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ವಿವರಣೆ
ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಬಲಿದಾನ ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಇಂದಿಗೂ ಆಕೆಯ ನೆನಪು ಕನ್ನಡಿಗರ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಸಿರಾಗಿದೆ.
ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮೆಗಳು: ಬೈಲಹೊಂಗಲದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಸಮಾಧಿ ಇಂದಿಗೂ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಕಿತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಅರಮನೆಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ (Museum) ಆ ಕಾಲದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಬಳಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಬೆಳಗಾವಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಾರೂಢಳಾದ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಭವ್ಯ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಸತ್ ಭವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧, ೨೦೦೭ ರಂದು, ಭಾರತದ ಅಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ನವದೆಹಲಿಯ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.
ಕಿತ್ತೂರು ಉತ್ಸವ: ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಮೊದಲ ವಿಜಯದ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೩ ರಿಂದ ೨೫ ರವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ "ಕಿತ್ತೂರು ಉತ್ಸವ"ವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಕಿತ್ತೂರು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು, ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವ ಗೋಷ್ಠಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
೨೦೦ನೇ ವಿಜಯೋತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮ: ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ, ಅಂದರೆ ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಜಯಕ್ಕೆ (೧೮೨೪-೨೦೨೪) ಭವ್ಯವಾದ ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳು ತುಂಬಿದವು. ಈ 'ದ್ವಿಶತಮಾನೋತ್ಸವ'ವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ನಾಟಕಗಳು, ಪ್ರಬಂಧ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಆಕೆಯ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದವು. ಭಾರತೀಯ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್ (Indian Coast Guard) ತನ್ನ ಒಂದು ಗಸ್ತು ನೌಕೆಗೆ ೧೯೮೩ರಲ್ಲೇ 'ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಿದೆ.

ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಆಕೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯರ ಎದೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಪ್ರತೀಕ. ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದನಿಯ ಹಿಂದೆಯೂ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿದೆ. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಆಡಳಿತ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ಸಾಧನೆಗೈದ ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ಇಂದಿನ ಎಲ್ಲ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಆದರ್ಶ.
ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ನಾಡಿಗಾಗಿ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಆಕೆಯ ಕಥೆ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವ ಪಾಠವೊಂದೇ- "ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಮಾರಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವ ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ, ತಲೆ ಎತ್ತಿ ಹೋರಾಡಿ ಸಾಯುವ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು." ನಮ್ಮ ರಕ್ತದ ಕಣಕಣದಲ್ಲಿಯೂ ಆಕೆಯ ಶೌರ್ಯ, ಧೈರ್ಯಗಳು ಹರಿಯುತ್ತಿರಲಿ. ಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದಾಗ ಎದೆಗುಂದದೆ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಪರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆ ಮಹಾತಾಯಿಯ ಸ್ಮರಣೆ ನಮಗೆ ದಯಪಾಲಿಸಲಿ.
"ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ, ಹೊತ್ತ ನಾಡು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲು" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯಕ್ಕೆ ಜೀವತುಂಬಿದ ಕಿತ್ತೂರಿನ ವೀರಮಾತೆಗೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ನಮನಗಳು. ಜೈ ಹಿಂದ್! ಜೈ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾತೆ!


ಸಿಹಿಜೀವಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ
ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿಗಳು ತುಮಕೂರು
9900925529