ಬದುಕಿನ ಪಾಠಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಕಾವ್ಯಕುಸುಮ: ಡಾ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಆರ್.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ- ಇವೆರಡೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ತಿದ್ದುವ, ಬೆಳಗುವ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಎರಡು ಪ್ರಬಲ ಅಸ್ತ್ರಗಳು. ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಕವಯಿತ್ರಿಯಾದಾಗ, ಆಕೆಯ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಸಮಾಜದ ಅಂಕು-ಡೊಂಕುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ತುಡಿತ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಂತಹದೊಂದು ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾವ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಡಾ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಆರ್ ಅವರ 'ಕಾವ್ಯ ಲಹರಿ' ಕವನ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿದೆ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನ 'ಪರಿಮಳ ಪ್ರಕಾಶನ' ಹೊರತಂದಿರುವ, 120 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಈ ಕೃತಿಯು ಕೇವಲ ಕವನಗಳ ಗುಚ್ಛವಲ್ಲ, ಇದು ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕಿಯ ಅಂತರಾಳದ ತುಡಿತಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಡಾ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಅವರು, ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು, ಸಮಾಜದ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣಿನ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಪುಸ್ತಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿರುವ 'ಶುಭ ನುಡಿ'ಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಅನುಪಮಾ ಚಂದ್ರು ಅವರು ಲೇಖಕಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಡಾ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಅವರು ಸಾವಿರಾರು ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯ ರೂಪಿಸುವ ಆದರ್ಶ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ, ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಕೃತಿಯ ಬೆನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನರಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಂಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಮೆಟ್ಟಿ ಮೋಹನ್ ಅವರು, ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರು ಒಬ್ಬ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾಳಜಿ ಇರುವ ಕವಯಿತ್ರಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯಾದ ಎನ್ ಎಲ್ ಸರಸ್ವತಿ ರವರು ರಾಜೇಶ್ವರಿ ರವರಿಗೆ ಶುಭ ಹಾರೈಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸ್ವತಃ ಲೇಖಕಿಯೇ ತಮ್ಮ 'ಆಶಯ ನುಡಿ' ಮತ್ತು 'ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಅಂತರಾಳದ ನುಡಿ'ಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ, ಕವನ ಬರೆಯುವುದು ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಹವ್ಯಾಸವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಬದುಕಿನ ಒಂದು ಭಾಗ. ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗಳು, ನೋವು-ನಲಿವುಗಳು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಭಾವನೆಗಳೇ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಕ್ಯಾತಸಂದ್ರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರಾದ ಎನ್.ಎಲ್. ಸರಸ್ವತಿ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಲೇಖಕಿ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪುಸ್ತಕದ 'ಪರಿವಿಡಿ'ಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಚಿಂತನಾ ಲಹರಿ ಎಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತಿ, ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ತತ್ವಜ್ಞಾನ ಎಲ್ಲವೂ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. 'ನಿನ್ನೆ ನಂಬಿಕೆ ಗಣಪ್ಪ', 'ಜೈ ಸಾವಿತ್ರಿ ಬಾಯಿ ಫುಲೆ', 'ಹೆಣ್ಣೆಂದರೆ ಜನ್ಮ ಜೀವನಾ', 'ಮಾನವ ನೀ ದಾನವನಾಗದಿರು', 'ಶಿಕ್ಷಣ-ಶಿಕ್ಷಕ-ಶಾಲೆ', 'ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ದೇಶದ ಆಸ್ತಿ ಮಾಡಿ' ಮುಂತಾದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳೇ ಕವಿತೆಗಳ ಆಳವಾದ ವಸ್ತು-ವಿಷಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಯಾವುದೇ ಸತ್ಕಾರ್ಯದ ಆರಂಭ ವಿಘ್ನನಿವಾರಕನ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಆಗುವುದು ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆ. ಕೃತಿಯ ಮೊದಲ ಕವನ 'ನಿನ್ನೆ ನಂಬಿಕೆ ಗಣಪ್ಪ'ದಲ್ಲಿ ಕವಯಿತ್ರಿ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. "ನಮ್ಮೇ ಗಣಪ್ಪ ಈ ಉತ್ತರಗಳ ಹೂರಣ / ಕೊಡೆಪ್ಪ ಪರೀಕ್ಷೇಲಿ ಫಲಿತಾಂಶ ಪಾಸಾಗಿಸು" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಎದುರಿಸುವ ಮುಗ್ಧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಧ್ವನಿ ಮಾರ್ಧನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯ ಕವನವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತ ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಒಳನೋಟದ ಪ್ರತೀಕವೂ ಹೌದು.
ಈ ಸಂಕಲನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ 'ಹೆಣ್ಣೆಂದರೆ ಜನ್ಮ ಜೀವನಾ' ಕೂಡ ಒಂದು. ಕವಯಿತ್ರಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು, ಅವಳ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವಳ ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲತೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಹೆಣ್ಣು ಸಮಾಜದ ಕಣ್ಣು / ಸರ್ವ ಸಾಧನೆಗೂ ಆಸ್ತಿ" ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಕವಿತೆ, ಹೆಣ್ಣಿನ ಬದುಕಿನ ವಿವಿಧ ಮಜಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ. "ಭೂತಾಯಿ ರುರಿ ತೋರಿ ಪಾಪ / ಕಳೆವ ಗಂಗೆ ಉಸಿರೆ ಹಸಿರಾಗಿ / ಜೀವಕಳಿಯ ರಸಭಾವಧಾರಿಣಿ / ಭವತಾರಿ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಸ್ವರೂಪಿಣಿ" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ, ನದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಜಗನ್ಮಾತೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಅವಳ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಸಾರಲಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಅನುಭವಿಸುವ ನೋವು, ಅವಳ ಪ್ರೀತಿಯ ಸೆಲೆ, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡುವ ಅವಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಡಾ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಅವರು ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ, ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕವಯಿತ್ರಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಕಳಕಳಿಯಿದೆ. 'ಮಾನವ ನೀ ದಾನವನಾಗದಿರು' ಎಂಬ ಕವನವು ಇಂದಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಕ್ರೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥದ ವಿರುದ್ಧದ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗಿದೆ. "ಶತಮಾನದ ಶಾಪ ಕಳೆವ / ಯುಗಪುರುಷರುದಯದಲಿ / ಅಡಗೇಹುದು ನಭೋದಯವೆ / ಸಮಾನತೆಯ ಮಂತ್ರ ಮಾಂಗಲ್ಯ" ಎಂದು ಆಶಾವಾದದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಕವಿತೆ, ವಾಸ್ತವದ ಕಟು ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತದೆ. "ಬುದ್ಧನುದಯದಲಿ ಬಸವಯುಗ / ಒಂದೆನೆತ ಮಾನವಮಂತ್ರವಾಯ್ತು" ಎಂದು ಇತಿಹಾಸದ ಮಹಾಪುರುಷರನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಕವಯಿತ್ರಿ, ಇಂದು ಮಾನವತೆ ಹೇಗೆ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವಿಷಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾತಿ, ಕುಲಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಶೋಷಣೆಗಳನ್ನು "ಹೀನಕುಲಗಳೆನಿಸುವ ಹಿರಿಮೆ / ಸಾರಿದನಂದು ಆದರೊಳಗೊಂದು / ಅಧಮೋಹೀನನೆಂಬುದ ಮರೆತು" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಕವಿತೆಯಲ್ಲ, ಸಮಾಜಕ್ಕೊಂದು ಕೈಗನ್ನಡಿ.
ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅತೀವ ಗೌರವ ಹೊಂದಿರುವ ಡಾ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಅವರು 'ಶಿಕ್ಷಣ-ಶಿಕ್ಷಕ-ಶಾಲೆ' ಕವನದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿದ್ದಾರೆ. "ಗುರುಕುಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ / ಸತ್ಯ ಜೀವಿಯಾಗಿ, ಸುಸಂಸ್ಕೃತಿ, / ಸದಾಚಾರಶೀಲವಂತನಾಗಿಸಿ / ಮಾನವೀಯತೆಯ ತಳಹದಿಯಲಿ" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದ ನೈಜ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಶಿಕ್ಷಕನಾದವನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿದ್ದಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಯಿತ್ರಿ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. "ಸಮಾಜದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವೆ / ಹದಗೆಡಿಸಿ ಒಳಮನೆದಲಿ / ಸಿಲುಮೆಲ್ಲೆ ದುರಾಚಾರಿಣಿ / ದುರ್ಗಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾದವರ / ತಿದ್ದುವರಾರು ಇಹಲೋಕದ ಗುರುವೇ" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮಾಜ ಹಳಿ ತಪ್ಪಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಅಂತಿಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಗುರುವಿನ ಮೇಲಿದೆ ಎಂಬ ಉದಾತ್ತ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಡಾ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಅವರ ಕಾವ್ಯದ ಭಾಷೆ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ, ನೇರ ಮತ್ತು ಸಹಜವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ರೂಪಕಗಳನ್ನಾಗಲಿ, ಅರ್ಥವಾಗದ ಪದಗುಚ್ಛಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಬಳಸುವ ಗೋಜಿಗೆ ಹೋಗಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕವಿತೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುಗನಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತಿವೆ. ಬಳ್ಳಾರಿಯ ವೈಶಾಲಿ ಯಾದವ್ ಅವರು 'ಆಶಯ ನುಡಿ'ಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ, ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ಈ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕವಿತೆಯೂ ಓದುಗರ ಮನದಲ್ಲಿ ಭಾವದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಕವನಗಳ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ದೈನಂದಿನ ಭಾಷೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿವೆ.
ಡಾ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಆರ್.ಅವರ 'ಕಾವ್ಯ ಲಹರಿ' ಕೃತಿಯು ವರ್ತಮಾನದ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಒಂದು ಕೃತಿ. ಕೇವಲ ತರಗತಿಯ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಪಾಠ ಮಾಡುವುದಷ್ಟೇ ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೆಲಸವಲ್ಲ ಸಮಾಜದ ಆಗುಹೋಗುಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ, ಜ್ವಲಂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿಯೆತ್ತುವ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವ ಮಹತ್ತರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಅವರ ಮೇಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕೃತಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಕವನ ಸಂಕಲನದ ಮೂಲಕ ಭರವಸೆಯ ಕವಯಿತ್ರಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿರುವ ಡಾ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಅವರ ಲೇಖನಿಯಿಂದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಕೃತಿಗಳು ಹೊರಬರಲಿ. ಕಾವ್ಯ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕ ಸಮುದಾಯ ಓದಲೇಬೇಕಾದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಕೃತಿ ಈ 'ಕಾವ್ಯ ಲಹರಿ'.
ಸಿಹಿಜೀವಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ
ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿಗಳು
